E.H. BRONGERS, AFSLUITDIJK 1940. MET DE VOORAFGAANDE STRIJD IN DE NOORDELIJKE PROVINCIES

Geplaatst op 9 november 2005 door Erik Sweers
Vreemd genoeg zijn er maar weinig Nederlandse auteurs die over ‘vergeten’ successen van mei 1940 hebben geschreven. E. H. Brongers vormt al jarenlang een plezierige en betrouwbare uitzondering op deze regel.
 
Eenieder die iets van Nederland in de Tweede Wereldoorlog afweet, is bekend met het feit dat het Nederlandse militaire verzet slechts enkele dagen duurde Het eindigde in feite met het grote Duitse bombardement op Rotterdam. De korte strijd betekende echter niet dat er geen opzienbarende successen werden geboekt.
 
Vreemd genoeg zijn er maar weinig Nederlandse auteurs die over deze inmiddels ‘vergeten’ successen hebben geschreven. E. H. Brongers vormt al jarenlang een plezierige en betrouwbare uitzondering op deze regel.omslag Brongers Afsluitdijk 1940
 
Brongers is auteur van zestien boeken op het gebied van krijgsgeschiedenis. De meeste van deze werken publiceerde hij tijdens zijn diensttijd en later als docent strategie en militaire geschiedenis aan de Koninklijke Militaire Academie te Breda. In 2004 werd de Engelse vertaling van zijn werk De Slag om de Residentie in de Verenigde Staten zelfs bekroond met een Stone & Stone Award.
 
Met de nieuwste, bijgewerkte herdruk van werk Afsluitdijk 1940. Met de voorafgaande strijd in de noordelijke provincies pakt Brongers opnieuw ijzersterk uit.
 
Afsluitdijk 1940 is logisch opgedeeld in elf hoofdstukken. In het eerste hoofdstuk schetst de auteur een beeld van het Nederlandse leger in mei 1940. Geplaagd door gebrek aan manschappen en materieel, veroorzaakt door de jarenlange beknibbeling op de defensie-uitgaven, was het niet mogelijk om de noordelijke provincies daadwerkelijk te verdedigen.
 
De Nederlandse soldaten die in de noordelijke provincies gelegerd waren, dienden de Duitse opmars slechts te vertragen. Via een bespreking van het Duitse aanvalsplan (hoofdstuk twee) komt Brongers in de hoofdstukken drie tot en met zeven tot een uiteenzetting van de strijd die vooraf ging aan de gevechten bij Kornwerderzand.
 
De gevechten in Groningen, Drenthe en Friesland worden uitvoerig beschreven, waarbij specifiek wordt stilgestaan bij de strijd om de Wonsstelling, het bruggenhoofd dat de Oostelijke toegang tot de Afsluitdijk beschermde.
 
Ook de gevechten op het Ijsselmeer worden uitvoerig behandeld. Het Duitse leger was van plan om delen van haar in Friesland vechtende divisie via het Ijsselmeer over te zetten naar Noord-Holland, maar de aanwezigheid van enkele verouderde Nederlandse kanonneerboten en torpedobootjagers verhinderden dit.
 
Brongers schenkt uitgebreid aandacht aan de Duitse berichtgeving omtrent dit soort voorvallen, waarbij het verbazend is hoeveel (onterechte) angst de Duitsers voor de Nederlandse Ijsselmeerflottielje hadden.
 
Na een gedegen opbouw komt Brongers in hoofdstuk acht tot de kern van de zaak. Nadat Duitse troepen in hoog tempo via de Friese kusten waren opgerukt, kwam de Afsluitdijk in zicht.
 
Voor veel Duitse soldaten was dat het laatste beeld dat ze ooit zouden zien. Op de stelling Kornwerderzand, ter hoogte van de ‘knik’ in de Afsluitdijk, bevonden zich 240 zwaarbewapende Nederlandse soldaten. Na hevige bombardementen door het Duitse luchtwapen begonnen Duitse troepen aan een aanval op het Nederlandse bolwerk. Keer op keer kregen Hitler’s soldaten er echter flink van langs en waren zij genoodzaakt de aftocht te blazen.
 
Alleen het droeve capitulatienieuws, dat de mannen van Kornwerderzand op de vijfde dag te horen kregen, kon hen de wapens doen laten zwijgen. Het was voor het eerst in de prille Tweede Wereldoorlog dat het onoverwinnelijk geachte Duitse leger tot staan werd gebracht.
 
In de hoofdstukken negen en tien bespreekt Brongers de aanval van de Nederlandse marine op de Duitse stellingen in Friesland en de Duitse pogingen om het Ijsselmeer over te steken. Beide hoofdstukken vormen een interessante aanvulling op de gebeurtenissen rondom de Afsluitdijk in mei 1940.
 
Het laatste hoofdstuk, een onverwacht einde, beschrijft de situatie op de veertiende mei. De situatie rond de Afsluitdijk is nog verre van hopeloos, maar het bombardement op Rotterdam doet de Nederlandse legerleiding inzien dat verder verzet geen zin heeft.
 
Ten opzichte van de strijd in het Noorden trekt Brongers enkele belangrijke conclusies: de bescherming van de Duitse artillerie voor de Afsluitdijk is mislukt, de Duitse aanvallen op de stellingen bij Kornwerderzand hebben volkomen gefaald en de resultaten om de Ijsselmeerflottielje uit te schakelen hebben slechts zeer geringe resultaten gehad.
 
Het lijken gewaagde uitspraken, maar Brongers’ aanleg tot het perfectionistisch onderbouwen van zijn stellingen maken de beweringen zeker geloofwaardig.
 
In Afsluitdijk 1940 schetst E.H. Brongers in glasheldere en voor iedereen begrijpelijke taal een gestructureerd beeld van de strijd in het Noorden, waarbij tevens de vertragende gevechten in Groningen, Drenthe en Friesland uitvoerig worden besproken.
 
Brongers beperkt zich niet tot een simpele, gestructureerde opsomming van feiten waaraan hij zijn verhaal ophangt. Integendeel, zijn schrijfstijl is verbeeldend, verhelderend en meeslepend en ondersteund door anekdotes en ooggetuigenverslagen waant de lezer zich al snel zelf op de Afsluitdijk, temidden van ‘onze jongens’. Landkaarten en foto’s zorgen er voor dat de lezer de gebeurtenissen van toen probleemloos kan reconstrueren.
 
Een mooi voorbeeld van zo’n tot de verbeelding sprekende anekdote is het verhaal van de Nederlandse soldaten nabij het Friese Wons, die hun makkers te Hajum probeerden te ondersteunen met een stukje Napoleontisch geschut.
 
Het uit 1898 daterende kanon vuurde met hoge snelheid op de Duitse stellingen, waarbij een Duits kanon werd vernietigd. Hierop volgde een zware beschieting door de Duitsers, waarbij enige hilariteit ontstond toen een Duitse granaat een grote mesthoop trof en hierdoor ‘velen met een onwelriekende laag drek bedekte’.
 
Typerend voor Brongers’ schrijfstijl zijn de overduidelijke ‘wij’ en ‘zij’ tegenstellingen, waardoor sommige kritische lezers wellicht de objectiviteit van de auteur in twijfel zouden kunnen trekken.
 
De auteur zet de lezer eigenlijk ‘in’ het verhaal en geeft diezelfde lezer meteen een plaats: wij vochten bij de Afsluitdijk tegen de vijand. Voor Brongers is dit slechts een middel om de lezer echt te laten opgaan in het verhaal. De objectiviteit, voor zover daar bij een dergelijk boek al sprake van kan zijn, komt dan ook niet in gevaar en zijn stellingname is om die reden dan ook niet hinderlijk.
 
Daarvoor is de omvang en diversiteit van de gebruikte literatuur en bronnen ook veel te groot. Brongers’ bibliografie bevat naar zijn zeggen vrijwel alle documentatie van zowel Nederlandse als Duitse origine, die op dit gebied beschikbaar is. Volledigheid heeft Brongers immers altijd hoog in het vaandel staan.
 
"Afsluitdijk 1940. Met de voorafgaande strijd in de noordelijke provincies" is een absolute aanrader voor iedereen die een goed beeld wil krijgen van de strijd in het noorden van Nederland in de meidagen van 1940. E.H. Brongers is er opnieuw in geslaagd een belangrijk tijdsdocument te produceren.

Titel: Afsluitdijk 1940. Met de voorafgaande strijd in de noordelijke provincies
Auteur: E.H. Brongers
ISBN: 90 5911 121 4
Uitgeverij: Aspekt
 
Bericht geplaatst in: boekrecensie