HOE DE BEATLES DE WERELD VERANDERDEN

Geplaatst op 30 oktober 2005 door Niels Arts
Wie zit er in hemelsnaam nog te wachten op een boek over de Beatles? Dat is de eerste vraag die auteur Steven Stark in zijn nieuwe boek ‘Hoe de Beatles de wereld veranderden’ probeert te beantwoorden. Op zich geen vreemde vraag. Want wie doet er nog de moeite om te lezen over een groep die in 1970 uit elkaar ging?
Wie zit er in hemelsnaam nog te wachten op een boek over de Beatles? Dat is de eerste vraag die auteur Steven Stark in zijn nieuwe boek ‘Hoe de Beatles de wereld veranderden’ probeert te beantwoorden. Op zich geen vreemde vraag. Want wie doet er nog de moeite om te lezen over een groep die in 1970 uit elkaar ging?
 
Het antwoord van Stark, die de Beatles al sinds zijn vroege jeugd volgt, is enigszins logisch: niemand, tenzij er iets wordt toegevoegd aan de al bestaande informatie. In dit boek probeert hij een antwoord te geven op de vraag ‘waarom’ de Beatles succesvol werden en uiteindelijk ten onder gingen.
 
Het boek van Stark, een bekende Amerikaanse commentator op het gebied van de popcultuur, moet niet als een oninteressante aanvulling op de honderden boeken over de Beatles worden beschouwd. Althans, dat tracht de auteur ons wijs te maken. Hij doet dat door te proberen een zeer interessant verhaal over de invloedrijkste band aller tijden te schetsen.
 
Het is niet overdreven om te zeggen dat Steven Stark, die in het verleden onder meer werkte voor de BBC en CNN, zijn huiswerk goed heeft gedaan. Dit komt het boek ontegenzeggelijk ten goede. Naast zijn enorme bronnenlijst (56 pagina’s!), welke in zekere zin al getuigt van een gedegen onderzoek, bracht Stark veel tijd door in Liverpool.
 
Daar verdiepte hij zich in de sfeer en de cultuur van de stad en nam hij interviews af bij mensen die een eigenlijk maar een nietszeggende relatie met de band hadden, zoals fans en café-eigenaren, maar die toch een rol speelden in het bevorderen van het succes van de band tijdens haar hoogtijdagen. Op die manier probeert hij te vermijden om in de voetsporen van eerdere schrijvers en commentatoren te treden. Niettemin worden ook de mensen die een hechtere relatie met de band hadden geciteerd.
 
{mospagebreak}In zijn poging uit te leggen wat voor impact de Beatles hadden op de zogenaamde ‘tegencultuur’ van de jaren zestig, en de opkomst en ondergang van de band te traceren, gaat Stark niet zoals veel andere Beatles-auteurs in op de wijze waarop Paul McCartney zijn muziek schreef of hoe Lennon zijn gitaar stemde.
 
Nee, wat Stark doet is eerst de culturele achtergronden van Engeland, Europa (vooral Hamburg, Duitsland), en de Verenigde Staten schetsen, waarna hij de Beatles in het midden van deze verschillende landschappen plaatst. Daarbij wisselt hij levendige details af met muzikale analyses en verhalen over personen die duidelijk hebben bijgedragen aan het imago en de ontwikkeling van de band.
 
 
Onder die personen bevindt zich onder andere Mona Best, de moeder van Pete Best (de vaak vergeten eerste drummer van de groep). Zij was het die de Casbah Club opende, waar de band een aantal van zijn eerste optredens verzorgde. (Nota bene in de kelder van haar eigen huis in Liverpool!) Maar ook de homofiele Brian Epstein, de eerste manager die grotendeels verantwoordelijk was voor de creatie van het androgyne imago van de Beatles, wordt niet overgeslagen.
 
En last but not least gaat Stark ook nog in op hun producer George Martin. Hij begeleidde niet alleen hun opnamesessies, maar had ook een grote invloed op de wijze waarop de muziek van de band zou klinken.
 
In zijn poging de oorsprong van de Beatles te achterhalen, schetst hij, op een overigens uitzonderlijke manier, de culturele achtergrond van Liverpool, de geboorteplaats van alle vier leden van de band. In zijn beschrijving van deze ruige en gevaarlijke stad van de jaren veertig en vijftig, tracht hij de lezer duidelijk te maken dat de ‘radicale’ cultuur van de stad een grote, zo niet centrale, rol speelde in de ontwikkeling van de band die later wereldberoemd werd.
 
{mospagebreak}Gedurende het boek speelt Stark met de gedachte dat de Beatles verantwoordelijk waren voor het ‘vervrouwelijken’ van de cultuur. Hij vergelijkt de band o.a. met Elvis, die een veel mannelijker imago aannam. Stark beschrijft dat de muziek, kleding, haarstijl en relaties van de ‘Fabulous Four’ een sympathieke houding jegens het vrouwelijke geslacht laat zien. Dat de vroege dood van de moeders van John Lennon en Paul McCartney, en later hun huwelijken met respectievelijk Yoko Ono en Linda Eastman, grote rollen in deze houding spelen is voor iedereen overduidelijk.
 
De wereld van de jaren zestig wordt uitvoerig en in levendige details beschreven. Maar dat is niet het enige wat de auteur goed heeft gedaan. Stark is er in geslaagd om de lezer ervan te overtuigen dat de sixties-cultuur de band drastisch veranderde.
 
De Beatles, een groepje enthousiaste jongeren die elkaars gelijken waren, vervielen langzaam maar zeker tot drugsgebruikende, ruziemakende, in isolatie levende vreemdelingen der maatschappij. Andersom waren de Beatles (maar dat is alom bekend) ook verantwoordelijk voor drastische veranderingen van de maatschappij in de jaren zestig, zoals de groeiende tolerantie voor drugsgebruik.
 
Dit boek is geschikt voor jong en oud; voor diegenen die de band adoreren en voor hen die de band pas net leren kennen. Het enige minpuntje is misschien het feit dat er geen foto’s in het boek staan, en dat ook handgeschreven notities van Paul of John ontbreken. Waarschijnlijk dacht de auteur dat hij dat beter over kon laten aan de minder ‘diepgravende’ lectuur die er over de Beatles werd en wordt geschreven. Daar valt wat voor te zeggen.
 
S. Stark, Hoe de Beatles de wereld veranderden (Vert. van Meet the Beatles: A Cultural History of the Band That Shook Youth, Gender, and the World), Utrecht, Spectrum, 327 blz., € 24,95 (EUR), ISBN: 90-274-1431-9

Bericht geplaatst in: boekrecensie