ALEXANDER THE GREAT

Geplaatst op 19 februari 2005 door Niels Arts
Er is veel commotie rondom Oliver Stones laatste film 'Alexander'. Sommigen vinden het beeld van Alexander als biseksuele minnaar een poging tot geschiedvervalsing.
Er is veel commotie rondom Oliver Stones laatste film 'Alexander'. Sommigen vinden het beeld van Alexander als biseksuele minnaar een poging tot geschiedvervalsing. Volgens anderen prijst de film verkeerde waarden en normen aan, maar er zijn ook lofuitingen over de historische correctheid en het doorbreken van een taboe op seksuele geaardheid.
Er gingen geruchten dat de première van de film Alexander in de Verenigde Staten was uitgesteld van 5 naar 24 november omdat de film, die in Nederland vanaf 23 december te zien is, té homoseksueel zou zijn. Maatschappij Warner Bros zou de première hebben verschoven om de liefdesscènes tussen de biseksuele Alexander de Grote, gespeeld door Colin Farrell, en de Perzische eunuch Bagoas nog te kunnen schrappen. Warner ontkent dat. De Warnerbonzen zouden zelfs zo tevreden zijn over de film dat ze de première uitgesteld hebben om Alexander meer kansen te geven bij de komende Oscaruitreikingen.
 
De film behandelt het leven van de Macedonische Alexander de Grote, die op dertigjarige leeftijd heerser was over een enorm wereldrijk dat zich uitstrekte van Macedonië tot Egypte en India. Er ontstonden al tijdens zijn leven legenden over hem; hij zou een levende god zijn. De briljante generaal boekte namelijk overwinningen waarbij weinig verliezen werden geleden en was een geniale organisator die het elf jaar lang en duizenden kilometers van huis presteerde om honderdduizend mannen van voedsel en wapentuig te voorzien.
 
Toch had Alexander ook zijn minder goede eigenschappen. Tijdgenoten zeiden dat hij een dronkelap was die twee dagen slaap nodig had om van zijn drinkgelagen te bekomen. Ook beweerde men dat hij ooit een vriend vermoordde die weigerde hem als een god te aanbidden, en dat bij een bepaalde gelegenheid tachtigduizend Indiërs in koelen bloede liet afslachten. Daarnaast zou hij de uit 365 vrouwen bestaande harem van zijn verslagen tegenstander, de Perzische koning Darius, hebben overgenomen: één voor elke dag van het jaar.
 
Historici betwijfelen echter of hij inderdaad gemeenschap had met zoveel vrouwen. Alexander trouwde weliswaar twee mooie vrouwen: de Perzische prinses Roxane, bij wie hij een kind verwekte, en Barsine, de oudste dochter van de verslagen koning Darius. Maar dat kunnen ook huwelijken uit politieke motieven geweest zijn. Alexander zou eigenlijk meer van mannen hebben gehouden. Zo hield hij er naast zijn twee vrouwen ook nog een relatie op na met de jonge slaaf en eunuch Bagoas, die hij mee had genomen nadat hij Darius had verslagen.
Volgens de meeste historici was zijn grootste liefde echter zijn jeugdvriend Hephaiston. ‘Hephaiston was de liefde van zijn leven, en de relatie met hem was niet alleen gebaseerd op seks,’ zei Robin Lane Fox, historicus aan de universiteit van Oxford en adviseur van de film, in een interview met de New York Times. ‘Ze waren al sinds hun jeugd samen. Dat probeert Oliver Stone met de scènes over Hephaiston duidelijk te maken.’ Er kwam pas een einde aan de relatie toen Hephaiston stierf. Het verhaal gaat dat Alexander zo verdrietig was na het overlijden van zijn minnaar dat hij een dag en nacht bovenop het lijk heeft gelegen, om vervolgens drie dagen geen woord te spreken. Het lichaam van Hephaiston werd gebalsemd en naar Babylon gebracht voor een rituele verbranding. Daar zou ook Alexander aan zijn einde komen. De hete zomermaanden met de vele muskieten maakten hem ziek en in 323 voor Christus stierf de grote leider op de leeftijd van tweeëndertig jaar.
 
De commotie rond de film is begrijpelijk. Accepteert het publiek dat een legendarische figuur als Alexander de Grote, ook zijn ‘slechte’ kanten had? Mogen we zeggen dat hij een massamoordenaar was, een wellusteling, of een psychiatrisch patiënt? Blijkbaar doen de Grieken daar niet zo moeilijk over. Maar een homo- of biseksuele held? Dat kunnen ze niet behappen. Dat zou Alexanders imago teveel schaden.
 
Een groep van 25 Griekse advocaten dreigde zelfs Oliver Stone en de Warner Bros film studio’s aan te klagen omdat die zouden suggereren dat Alexander biseksueel was geweest. Yannis Varnakos, de woordvoerder van de campagne, maakte persbureau Reuters op 19 november duidelijk dat: ‘wij niet zeggen dat we tegen homo’s zijn, maar dat we wel zeggen dat de productiemaatschappij het publiek duidelijk moet maken dat de film pure fictie is. Het is geen ware afschildering van het leven van Alexander. We hebben de film nog niet gezien, maar van de informatie die er is weten we dat er wordt verwezen naar zijn vermeende homoseksualiteit, een feit dat in geen enkel historisch document of archief wordt vermeldt. Of ze maken duidelijk dat deze film fictief is of we procederen verder.’

Het is overigens niet de eerste keer dat Grieken boos worden over suggesties dat Alexander homoseksueel was. Twee jaar geleden bestormden honderden Grieken uit de provincie Macedonië een archeologisch symposium nadat een spreker een stuk presenteerde over de homoseksualiteit van Alexander. De politie moest er aan te pas komen om de deelnemers aan het symposium te evacueren.
 
Nooit tevoren riskeerde een filmmaker zo veel door een groot leider af te schilderen als homo- of biseksuele man. Zo werd de homoseksuele relatie van Achilles met Patroclus in het in dit jaar uitgekomen Troy, een ander klassiek epos van Warner Bros, veranderd in een familieband. Door met die traditie van verdoezelen te breken zou Alexander kunnen herdefiniëren wat acceptabel is bij het neerzetten van heroïsche figuren.
 
Regisseur Oliver Stone, die eerder in films als Natural Born Killers, Platoon, JFK en Nixon al heeft bewezen dat hij niet vies is van enige controverse, zei in een interview met de New York Times ‘dat hij de geschiedenis niet wilde vervalsen, maar dat hij naïef zou zijn om geen kritiek te verwachten, zeker in de Verenigde Staten. Ik wist niet dat er een parallelle situatie zou ontstaan.’ Daarmee verwijst hij naar de situatie waarin, door de Amerikaanse presidentsverkiezingen en de referenda over het verbod op homohuwelijken in een aantal staten, homoseksualiteit opnieuw een punt van discussie en controverse is geworden. Naast de boze Grieken, die niet willen dat het imago van hun held wordt aangetast, zijn er ook veel Amerikanen die de film niet kunnen waarderen, maar wel om andere redenen. ‘Er zullen mensen zijn die Alexanders biseksualiteit zien als een applaus voor die levensstijl. Het zal sommige jonge jongens en mannen ongelukkigerwijs leiden naar een leven waarvan ze denk ik op een dag spijt zullen hebben,’ zegt Bob Waliszewski, een Amerikaanse filmcriticus van Focus on the Family, een Christelijke groep. Thomas Waugh, filmprofessor aan de Concordia Universiteit in Montreal en auteur van The Fruit Machine: Twenty Years of Writings on Queer Cinema denkt daar heel anders over. Volgens hem zal de film het taboe over seksuele geaardheid definitief doorbreken. ‘Ik denk dat het zal worden gezien als een ommekeer.’
 
Colin Farrell, die de hoofdrol speelt, zegt dat Oliver Stone inderdaad niet heeft geprobeerd de homoseksuele vriendschappen van Alexander de Grote te verdoezelen. Toch minimaliseert hij het gegeven ook: ‘Oliver Stone wil een historisch accurate Alexander neerzetten. Er wordt in de film dus niet verzwegen dat hij biseksueel was. Maar zijn geaardheid is maar een detail in het verhaal. Bovendien bestond het onderscheid tussen homo en hetero zoals we dat nu maken, nog niet. Vriendschappen tussen oudere en jongere mannen maakten deel uit van hun cultuur; de ouderen gaven hun kennis door aan de jongeren, en ze sliepen ook nog samen. Meer was er echt niet aan. Het is geen homofilm of heterofilm, het is gewoon een goed verhaal.’ Maar wel een verhaal dat heel veel emoties heeft losgemaakt…
 
…voordat de film in première ging welteverstaan. De film zelf is inmiddels geflopt en niet eens genomineerd voor de Oscars. Wel kreeg ‘Alexander’ een nominatie voor de ‘Razzies’; de titel voor de slechtste film van het jaar. Inmiddels heeft de groep Griekse advocaten de film ook gezien en zij hebben de aanklacht ingetrokken. Zij zijn tot het besluit gekomen dat de biseksuele scènes niet zo ‘erg’ voor het imago van Alexander de Grote zijn als voorheen was gedacht.
Bericht geplaatst in: filmrecensie