RABBIT-PROOF FENCE

Geplaatst op 12 februari 2005 door Jos Martens
3 kleine meisjes trekken te voet naar huis, naar hun moeder bij wie ze door de overheid zijn weggehaald. De tocht loopt door 2000 kilometer woestijn en een spoorzoeker zit ze op de hielen.
Rabbit-proof Fence - Australië 2002 - speelduur: 94 minuten – DVD - Engels, Nederlandse ondertitels.
 
Regie: Philip Noyce.
Acteurs: Everlyn Sampi, Tianna Sansbury, Laura Monaghan, Kenneth Branagh, David Gulpilil.
 
Inhoud
Drie kleine meisjes trekken te voet naar huis, naar hun moeder bij wie ze door de overheid zijn weggehaald. De tocht loopt door tweeduizend kilometer barre woestijn en een spoorzoeker zit hen op de hielen. Dit is een waar gebeurde verhaal, dat u beurtelings boos, verdrietig en gelukkig zal maken.
 
De film “Rabbit-proof Fence” van Philip Noyce begint met een schokkende scène, waarin drie aboriginalmeisjes door een politieman worden weggerukt uit de armen van hun moeder. Het beeld van de grootmoeder, die jammerend in het zand achterblijft en zichzelf met een steen op het hoofd slaat uit wanhoop terwijl de politiewagen wegscheurt, snijdt door merg en been. Maar “Rabbit-proof Fence” is geen film over wanhoop: het is een ode aan moed, trots, liefde en doorzettingsvermogen.
 
Het is 1931. De drie meisjes komen terecht in een kamp in Moore River, tweeduizend kilometer van huis. Daar wordt hun de Engelse taal, godsdienst en cultuur in geramd. De oudste, Molly (14), neemt het niet: de vernederingen, de gesnauwde opmerkingen. Sluw het beste moment uitkiezend, ontsnapt ze met haar nichtje Gracie (10) en zusje Daisy (6).
 
De odyssee lijkt onbegonnen werk. De spoorzoeker Moodoo -zelf een aboriginal -brengt immers altijd alle weglopertjes terug. Maar meer nog dan de achtervolger, zijn de natuur en de afstand te duchten vijanden. Gelukkig is Molly erg pienter. Ze weet dat haar geboortedorp aan de rabbit-proof fence ligt, het konijnenweringshek dat van noord tot zuid door het hele Australische continent loopt, om te vermijden dat de konijnenplaag zich verder verspreidt (de symboliek is duidelijk). Voor Molly betekent het hek een onontbeerlijke gids naar huis. Ze moet wel afrekenen met de twijfels van Gracie, en met de vermoeidheid van Daisy die de halve reis op haar rug zit. Gelukkig zijn er onderweg ook mensen, zowel aboriginals als blanken, die de dappere meisjes een handje helpen. En, zonder dat het ooit expliciet gezegd wordt, krijg je uit enkele vluchtige beelden de indruk dat Moodoo sympathie opvat voor de vindingrijke vluchtelingen, en de achtervolgers herhaaldelijk moedwillig de verkeerde richting uitstuurt.
 
Bespreking
De enige ster in Rabbit-proof Fence is de Engelsman Kenneth Branagh, beroemd om zijn Shakespeareverfilmingen. Hij speelt mister Neville, door de aboriginals omgedoopt tot mister Devil, de administrateur die het rassenzuiveringsprogramma coördineert. De vanzelfsprekendheid waarmee hij zijn programma verdedigt voor een gehoor van christelijke vrouwen tijdens een dialezing, vertolkt beter het ongelooflijke superioriteitsgevoelen van de westerling dan een heel boek kan doen. En is dat verdwenen? Als ik de reacties van hedendaagse Australiërs en Europese bezoekers aan Australië hoor, weet ik dat het nog zeer sterk aanwezig is, nu, bij het begin van het nieuwe millennium!
 
De spoorzoeker Moodoo wordt prima vertolkt door een Australische icoon, David Gulpilil. Gulpilil werd in 1969 als zestienjarige beroemd met zijn hoofdrol als de inboorling die Jenny Agutter door de woestenij helpt in “Walkabout” van Nicholas Roeg. Gulpilil is ook een internationaal concerterende didgeridoovirtuoos, en samen met de atlete Cathy Freeman is hij het gezicht van aboriginals wereldwijd.
 
Maar de show wordt gestolen door het trio Everlyn Sampi, Laura Monaghan en Tianna Sansbury, amateurs geselecteerd uit 1.200 kandidaten. Met onthutsende authenticiteit vertellen ze de geschiedenis van hun rasgenoten: Sampi onverzettelijk, Monaghan twijfelend, Sansbury schattig- naar het hart grijpend zonder enige sentimenteel effectbejag. Als toeschouwer identificeer je je emotioneel volkomen met de kinderen. Je leeft met hen mee, lijdt dorst en uitputting met hen, verheugt je als ze een succesje boeken. Filmisch wordt dat resultaat bereikt, doordat de film bijna geheel gezien wordt vanuit de kinderen en door hun ogen.
Puristen zouden hooguit kunnen mopperen dat de makers over-esthetiseren. De onovertroffen cinematograaf Christopher Doyle brengt adembenemende panoramashots van de wildernis, in bleke kleuren die de hitte nog voelbaarder maken.
 
Historische achtergrond
Etnische zuiveringen bestaan in vele maten en gewichten. Je kunt een ras of cultuur die je als inferieur beschouwt, trachten uit te roeien met gas (nazi-Duitsland), met massa-executies (Bosnië), met machetes (Rwanda) of met de blanke sabel (Amerika). Een wat subtielere maar in zijn einddoel niet minder schokkende techniek werd tussen 1905 en 1971 (!) gehanteerd door de Australische regering: om de verspreiding van een ras van ,,halfbloeden'' tegen te gaan, zette die een wreedaardig systeem van kinderroof op poten. De vele kinderen die door blanke ambtenaren of arbeiders verwekt werden bij aboriginalvrouwen, werden bij hun moeders weggehaald en ,,opgevoed'' in overheidskampen tot ze als waardige burgers in aanmerking kwamen voor een huwelijk met een blanke. Op die manier kon het zwarte element er op drie generaties tijd uitgebroed worden. Tot op de dag van vandaag heeft de Australische regering geen verontschuldigingen aangeboden aan deze stolen generations . De jongste jaren regent het wel processen, en het boek dat Doris Pilkington schreef over de onmogelijke reis van haar moeder en twee tantes, werd een bestseller.
 
In België werd “Rabbit-proof Fence” geklasseerd bij de beste tien films uit 2003 (zesde plaats).
 
DVD
Het bonusmateriaal bij deze DVD-uitgave bestaat uit korte, nogal obligate interviews (onder meer met Noyce, met Kenneth Branagh die de coördinator van het zuiveringsprogramma vertolkt, en met Peter Gabriël die de filmmuziek componeerde).
Het interessantste onderdeel is het eerste (en langste), waarin Noyce gevolgd wordt op zijn zoektocht naar aboriginal-acteurs.
 
In een laatste item komt Doris Pilkington aan het woord, de dochter van Molly Kelly, die zelf bij haar moeder werd weggehaald en haar pas na een jarenlange zoektocht terugvond. Zij trekt de problematiek wereldwijd open tot de bedreiging van natuurvolkeren, diersoorten en het milieu.
 
(De bespreking steunt vooral op Steven De Foer, Rabbit-proof Fence. Met het zusje op de rug, in: De Standaard, 16/04/2003)
 
Didactische verwerking
De film is zeer geschikt voor projectie in zijn geheel als forumfilm.
Algemeen: zie op de site van de Vlaamse Vereniging Leraren Geschiedenis
 
{mosbookmarks:bm=666}
 
{mospagebreak}
Bijlage
Aboriginal Molly Kelly, heldin uit Rabbit Proof Fence, overleden
 
SYDNEY - Aboriginal Molly Kelly was nog maar 13 jaar oud toen zij te voet de 2000 kilometer lange trektocht maakte terug naar huis, waar de Australische autoriteiten haar hadden weggehaald. Haar tocht werd een symbool van verzet onder de aboriginal-bevolking van Australië tegen het beleid van de Europese kolonisten. Ze is vandaag in haar slaap overleden. Ze was - naar schatting - 87-jaar oud.
Molly Kelly, haar zus en haar nichtje waren allemaal halfbloed aboriginals en werden daarom in 1931 bij hun moeders weggehaald. De Australische regering stopte halfbloed aboriginals tussen 1905 en 1971 in heropvoedingskampen om hen ,,beschaafd te maken'' en hen te kunnen integreren in de samenleving. Kelly was het, zoals veel aboriginals, niet eens met dit beleid en liep een dag nadat zij in het kamp was aangekomen terug naar huis. De tocht duurde negen weken, er was weinig water en voedsel en Kelly moest meer dan eens haar zusje of nichtje op haar rug nemen, omdat die door uitputting niet verder konden.
 
Haar levensverhaal werd in 2002 verfilmd onder de titel Rabbit Proof Fence, naar het hek dat Kelly volgde om de weg terug naar huis te kunnen vinden. De film is gebaseerd op een boek van Doris Pilkington Garimara, de dochter van Kelly die zelf ook bij haar moeder werd weggehaald. Ze kreeg het verhaal van haar moeder pas te horen toen zij haar had teruggevonden, twintig jaar na hun scheiding door de autoriteiten.Rabbit Proof Fence deed in Australië opnieuw de discussie oplaaien over de ,,gestolen generaties'', de kinderen die door het beleid van de Australische overheid hun ouders nooit hebben gekend. Veel Australiërs vinden dat de overheid aboriginals moet helpen hun ouders terug te vinden en zich formeel moet verontschuldigen voor het scheidingsbeleid. De overheid weigert dit echter omdat zij vreest dat de aboriginals vervolgens schadevergoedingen zullen eisen.
 
 
Bericht geplaatst in: filmrecensie