LENGTEGRAAD

Geplaatst op 3 juli 2005 door Jos Martens
In 1993 woonde Dava Sobel als wetenschapsjournaliste een symposium bij over lengtegraden. Het onderwerp boeide haar en ze publiceerde er een artikel over in Harvard Magazine.
Genre: wetenschappelijke documentaire.
Tijd en ruimte: (voornamelijk) Groot-Brittannië, 18de eeuw.
 
In 1993 woonde Dava Sobel als wetenschapsjournaliste voor de New York Times een symposium bij over lengtegraden. Het onderwerp boeide haar en ze publiceerde er een artikel over in Harvard Magazine. Een uitgever van de kleine New Yorkse uitgeverij, Walker and Company, las het stuk, zag er het begin van een boek in en belde de journaliste onverwachts op om dat te zeggen. Zo begon Sobel te werken aan Longitude, in het Nederlands vertaald als Lengtegraad. Het werd een dun, vlot leesbaar boekje over een wetenschappelijk probleem in de 18de eeuw, en vooral over de klokkenmaker - "een eenzaam genie" - die het oploste. Tot verwondering van de schrijfster, zelfs van de uitgever, werd Longitude een bestseller.
 
Navigeren was in de achttiende eeuw nog een kwestie van gissen. De breedtegraad, de afstand tot de evenaar, bepalen, dat kon wel, maar de lengtegraad meten lukte niet. Daartoe aangezet door een zware scheepsramp loofde het Britse koningshuis een beloning uit voor wie een bruikbaar systeem bedacht. Dava Sobel beschrijft het probleem en de rivaliteit tussen astronomen, gekke uitvinders en horlogemakers om een oplossing te bedenken en het prijzengeld binnen te halen. De held van het verhaal heet John Harrison, een eenvoudige selfmade klokkenmaker die het in een moeizaam gevecht wint van een groep prestigieuze astronomen. Longitude is een mooi vertelde geschiedenis, onverwacht meeslepend, helder en beknopt, bij momenten echt ontroerend. Maar dan leest u helaas wel het best de Amerikaanse of Britse versie, want de Nederlandse versie is bij flarden onbegrijpelijk abominabel, al is de vertaling dan van een gerenommeerd Nederlands vertaler, de onlangs overleden Ernst van Altena.
 
Het boekje werd briljant verfilmd tot een televisiereeks, die nu ook op DVD verkrijgbaar is.  
 
Rupert Gould, een marineofficier die in de 20ste eeuw geobsedeerd was door tijdmeting en die zijn huwelijk en zijn gezondheid opofferde om de uurwerken van Harrison te restaureren, is in het boek veel minder prominent aanwezig dan in de televisiereeks (gespeeld door Jeremy Irons).
 
Sobel, D., Lengtegraad( Amsterdam, Flamingo Pockets, 1999, 2de druk, 155 blz.) 
 

Bericht geplaatst in: boekrecensie