VERHAAL VAN HET VLAAMS

Geplaatst op 15 mei 2003
Dit boek overloopt de geschiedenis van de Nederlandse taal vanaf het prilste begin, dus vanaf het ontstaan van het Germaans en het Oudnederlands.
Dit boek overloopt de geschiedenis van de Nederlandse taal vanaf het prilste begin, dus vanaf het ontstaan van het Germaans en het Oudnederlands. De klemtoon ligt hierbij op de Zuidelijke Nederlanden en op de invloeden van buitenaf, te beginnen met de Romeinse overheersers en vanaf de Middeleeuwen de Franse vorstenhuizen .
In de Nieuwe Tijd verschijnen de eerste woordenboeken, grammatica"s en bijbelvertalingen.

Tot ca. 1585 beschouwt men het Nederlandse taalgebied als één geheel, zij het dan dat er lange tijd geen gestandaardiseerde cultuurtaal was.

Vanaf de 17de eeuw gaan Noord en Zuid ieder hun eigen weg en gaat het zuiden erop achteruit, o.m. door de bekende grote aderlating van intellectuelen en zakenlui naar het Noorden.

In 1646 verloor het Zuiden bovendien het toen nog volledig Vlaamse Duinkerken en in het zog daarvan nadien heel Frans-Vlaanderen (1678) Lodewijk XIII en XIV kregen hierbij de hulp van de Noordelijke Nederlanden, o.a. van admiraal Tromp (p.25).

Vanaf de 18de eeuw en zeker met de Franse Revolutie rukt het Frans sterk op. De gallomanie of “Franschdolheyt" (aldus Verlooy en Verhoeven, p. 171) nestelt zich vooral in de sociale bovenlaag, zoals de anglomanie zich nu meester maakt van de taal van vele Nederlanders. Tot vandaag zitten er gallicismen en belgicismen in de taal der Vlamingen.

Koning Willem I deed verdienstelijke pogingen om Vlaanderen opnieuw te vernederlandsen, maar had daarbij veel meer tegenkanting dan medewerking en ook weinig Vlamingen die nog voldoende Nederlands kenden om hem te helpen. Hij gaf de moed op in augustus 1829/juni 1830, dus nog vóór de revolutie (p. 192–202).

De nieuwe staat België verhief al in oktober/november 1830 het Frans tot de enige officiële taal (207), ondanks de bepaling in de liberale grondwet dat er vrijheid van taal was.

Charles Rogier was het meest fanatiek: alle ambten moesten naar Franstaligen gaan, “om het Germaanse bestanddeel van België te kunnen vernietigen" (207–208). Het snelst ging dit in het leger: 2550 van de 2700 officieren en onderofficieren waren Franse staatsburgers !

De Vlaamse Beweging kampte, vanuit een zwakke positie en zonder medewerking van de intellectuele, politieke en kerkelijke elite, ruim 130 jaar tegen de Francofone regering, tegen haar eigen bourgeoisie, kerkelijke overheid, West-Vlaamse en andere taalparticularisten, om tot gelijke rechten, respect en de vastlegging van de taalgrens te komen.

Opvallend is dat de kennis van het dialect ook nu nog het hoogst is in West-Vlaanderen (88%) en het laagst in Limburg (40%; p.305).

De auteurs zijn taalkundigen, maar ze zijn niet enkel op de hoogte van de evolutie van de taal in Nederland en Vlaanderen; ze kennen evenzeer de politiek en sociaal getinte geschiedenis van de Nederlands – Duitse en de Nederlands – Franse taalgrens in België en in Frans-Vlaanderen en het verloop van de verfransing in Brussel en in de randgemeenten.

In en rond Brussel is die strijd nog niet volledig gestreden en doen Franstaligen ook vandaag nog geregeld pogingen om hun taal uit te breiden of meer voorrechten te krijgen, o.m. door ééntalige ministers aan het hoofd te stellen van het Brusselse gewest en van het Nederlandstalig onderwijs in Brussel.

In de regering daarentegen is er vooruitgang, nu ook de meeste Waalse ministers voor het eerst serieuze inspanningen doen om Nederlands te leren en te spreken.

Het boek is mooi en stevig uitgegeven, het is voorzien van sobere kaartjes, foto"s, tabellen, citaten, noten, literatuur en een register.

Dit laatste is niet volledig: ik mis b.v. Duinkerken, Belle, Lodewijk XIII, XIV en XV, Rijsel, Kassel, e.a. Dank zij het heldere en niet ingewikkelde taalgebruik, is het toegankelijk voor een breed publiek. Aanbevolen !



Besproken boek:
Roland Willemyns; Wim Daniels, Het verhaal van het Vlaams. De geschiedenis van het Nederlands in de Zuidelijke Nederlanden. (Antwerpen/Utrecht 2003)

(Bron afbeelding: http://www.ned.univie.ac.at/non/landeskunde/be/h3/)
Bericht geplaatst in: boekrecensie