VERKRACHTING VAN BELGIë

Geplaatst op 1 januari 2005 door Jeannick Vangansbeke
Larry Zuckerman uit Seattle onderzocht de les van de eerste bezetting van België en het waarom en de gevolgen van het niet afdwingen van juridische vervolging van verantwoordelijken.
 
In augustus 1914 stelde de Duitse regering de Belgische een ultimatum; de notulen van de kabinetsraad die een antwoord formuleerde ontbreken al evenzeer als notulen van het kabinet dat een antwoord van de Servische regering op het Oostenrijkse ultimatum zocht. Er mocht immers geen verdeeldheid blijken. De Amerikaanse auteur Larry Zuckerman slaagt er toch in een levendig beeld van de kabinets- en kroonraad te schetsen op basis van de notas en haastige krabbels van landbouwminister Helleputte. Na wat gepalaver en geruzie tussen generaals (ééntje van de koning en ééntje van premier Broqueville) kwam men er uit: België weigerde de Duitse troepen toegang tot ons grondgebied. Daarop viel het Duitse leger het neutrale België binnen om te kunnen doorstoten naar Parijs. Het nieuws van executies, platgebrande dorpen en plunderingen schokte toen de wereld. De geallieerde propaganda sprak al gauw verontwaardigd over de verkrachting van België. Anderzijds rechtvaardigde de vijand zijn optreden met het valse argument te worden bestookt door franc-tireurs, gewapende burgers, zoals in 1870 in Frankrijk was gebeurd.

De controverse hierover bestaat tot op heden. Frankrijk wilde na de Eerste Wereldoorlog de oorlogsmisdadigers straffen, de Britten heel wat minder en de Amerikanen al helemaal niet. Zelfs inzake het Belgische recht op een deel van de Duitse herstelbetalingen formuleerden de Britten bezwaren. Omdat de aard van de bezetting van België nooit is onderzocht was niemand voorbereid op de nazibezetting van West-Europa in 1940, terwijl dat voorbeeld had kunnen volstaan voor wie had willen klaar zien. Larry Zuckerman uit Seattle, die furore maakte met een geschiedenis van de aardappel, onderzocht de les van de eerste bezetting van België en het waarom en de gevolgen van het niet afdwingen van juridische vervolging van verantwoordelijken. Feit is dat de meer dan 7 miljoen Belgen die ruim vijftig maanden bezetting moesten verduren constant leefden onder de dreiging van wrede terreur. Het boek De verkrachting van België beschrijft deze omstandigheden en de blijvende gevolgen ervan. Het levert een schokkend beeld op dat om bijstelling vraagt van onze huidige kijk op de Eerste Wereldoorlog. Bovenal pleit de auteur -voor een oorspronkelijk Amerikaans publiek- om internationale gerechtshoven ernstig te nemen, iets waar pas na 11 september een erg bescheiden opening voor lijkt te komen. Hij had eraan toe kunnen voegen dat de Armeniërs, ondanks de toezeggingen in de vredesverdragen, merkten dat de Turkse verantwoordelijken voor de massamoorden op hun volk in de oorlog nièt werden bestraft en daarom via terreur het recht in eigen handen namen, iets waren de Belgen nooit aan toe gekomen zijn.

Voor augustus 1914 was België de op vijf na grootste industriële macht ter wereld en een van de oudste democratieën, maar de Duitsers plunderden het land leeg en installeerden er een totalitair regime. Bezet België was een voorbode van nazi-Europa, iets dat de Britse en de Amerikaanse regeringen niet konden of wilden zien.
Zuckerman heeft veel aandacht voor economie. Duitsers plunderden de vele afdelingen van de Nationale Bank vanaf de eerste oorlogsdagen, legden belastingen op- dé manier om populair te worden in ons land- en, misschien uit eerlijke schaamte- stelden socialistische Duitsers voor de progressieve sociale zekerheid van Duitsland bij ons in te voeren. Dat gebeurde niet en het zou hoe dan ook onwettelijk zijn geweest. De reden voor dit alles was dat Duitsland niet was voorbereid op een langdurig conflict, al in oktober waren enkele offensieven afgelast omdat ze door hun munitievoorraad geraakten (p. 109).

Voedsel was het grote probleem. Engelsen noch Duitsers wilden invoer van etenswaren, maar de Amerikaanse Relief Commission van Herbert Hoover slaagde erin de bevolking te behoeden voor hongersnood en -opstanden. Hoover deinsde niet terug om krachttermen te gebruiken en de Britse eerste minister Asquith was zijn slachtoffer. von der Goltz, gouverneur-generaal van bezet België in 1914, en Lloyd George en Churchill die tegen aanvoer van voedsel waren geweest, gaven toe. Bissing, die Goltz in 1915 opvolgde zag -niet ten onrechte- in de Amerikanen een bron van moreel verzet, zij sjeesden door het land in hun autos alsof zij en niet de Duitsers het land in bezit hadden (de auteur signaleert dat het gerucht bestond dat Wilson inderdaad ons land had opgekocht)!

De onwetendheid of het gebrek aan belangstelling voor de Belgische bezetting bleek duidelijk in 1919 bij de Parijse vredesonderhandelingen. Om een deel van de aan België beloofde herstelbetalingen in te pikken, eisten de Britten een minimale aanpak van de Duitse roof- en bezettingsmisdaden. In de jaren daarna groeide het geloof dat de beproevingen van België zich tot de zomer van 1914 beperkten (of zelfs nooit hadden plaatsgevonden) en dat het Duitse leger zich niet slechter had gedragen dan een andere bezettingsmacht. Critici lieten geen spaan heel van de gruwelverhalen en beweerden dat men de Duitse bedreiging ernstig had overdreven. De VSA lieten begaan en maakten zo het proces van Nüremberg na 1945 onvermijdelijk. Het martelaarschap van België was in de ogen van velen een schandelijke leugen i.p.v. een waarschuwing. Sophie De Schaepdrijver getuigt in het voorwoord dat zij in een speech in de Senaat voor de vaderlandslievende verenigingen besefte dat zelfs deze kringen overtuigd waren van de propagandawaarde van wat bikkelharde feiten uit 1914 waren. Het boek van Zuckerman is daarom volgens haar erg welkom, zelfs noodzakelijk. En als Sophie -niet echt een hoerapatriot- het schrijft...

Larry Zuckerman, De verkrachting van België. Het verzwegen verhaal over de Eerste Wereldoorlog. Manteau, 2004. Met woord vooraf door Sophie de Schaepdrijver, Prijs Euro 19.95
 
{mospagebreak}Interview 2 oktober 2004

- Wat was nu precies de Belgische bijdrage aan de geallieerde zaak in 14/18?

Die was substantieel maar moeilijk te vatten voor Britten en Amerikanen. Tenslotte werden de Britten pas na de oorlog geconfronteerd met passief verzet, met name in India. Er waren verzetsgroepen zoals La Dame Blanche, die ook in 40/45 weer actief werd, maar bovenal saboteerden de Belgen de bezetter, eerder dan actief te bestrijden. Vooral de spoorwegen waren kampioen in dit lijdzame verzet. België leverde de geallieerden ook de kans om een morele kruistocht te voeren, maar die kans is niet echt gegrepen, naar mijn bescheiden mening. Anderzijds gaven de Belgen de Duitse legerleiding de kans om psychologisch de complottheorie te verspreiden. Niemand in Duitsland had verwacht dat de Belgen zouden vechten.

- Waarom wilde Bissing dat de vluchtelingen terugkeerden?

Hij vreesde dat de vooral naar Nederland gevluchte Belgen anders toch naar het leger zouden gaan. Hij miskende de mentaliteit van de Belgen, die als het even kon er onderuit probeerden te komen.

- Hielden de Britten zich steeds aan het oorlogsrecht?

Tegen de Duitsers wel. Maar ze interpreteerden de regels van de hongerblokkade eigenzinnig. Vooral t.a.v. de Hollanders, die verbazend goed met de Duitsers konden opschieten.

- Hoe stonden Britten en Amerikanen tegenover de oorlogsmisdaden?

De publieke opinie wilde die wel, in Istamboel voerden de Britten ook processen, maar de politieke leiders wilden zaken doen met Duitsland na de oorlog, en dus vooral geen processen. Wilsons houding was see no evil, hear no evil, speak no evil. Hij zorgde wel voor wat meer geld voor het leger maar bereidde de oorlog niet voor. Hij wilde bemiddelen en de Nobelprijs winnen, zoals Teddy Roosevelt, zijn frustratie. Hij was radicaal tegen processen, helaas. De Fransen en Belgen waren voor, bereidden die voor maar konden het niet doorzetten omwille van de obstructie van Londen.

- Was koning Albert niet dezelfde mening toegedaan als Wilson?

Absoluut: ook hij meende dat enkel een onderhandeld compromis een einde aan de oorlog kon maken. En hij was ook tegen processen, zoals de hele politieke elite in Amerika en Europa.

- Wat indien je de processen die de Duitsers zelf opzetten in Leipzig na WO I vergelijkt met Nüremberg?

Nüremberg was goed voorbereid door de Amerikanen, Churchill zou gewoon opgeruimd hebben zonder proces. Pas na 1947 is een aanvalsoorlog beramen een misdaad geworden volgens de conventie van Genève. Asquith weigerde iets voor te bereiden. Het is zo jammer dat het proces tegen Milosevic nu van de rails loopt, allicht ook gevolg van onvoldoende voorbereiding tijdens de oorlog. Maar ja, Milosevic genoot aanvankelijk meer dan een beetje steun in de westerse publieke én officiële opinie...

- Wat zette u aan tot dit boek?

De lectuur van Tuchmans Guns of August, met name haar beschrijving van de gruwel van Leuven. Waarom is daar zo weinig over bekend vroeg ik me af? België was niet uniek door de wreedheid van de Duitsers, ze traden harder op in Noord-Frankrijk, maar door het absolute sympathieke neutrale van de Belgen, slachtoffers zonder meer.

- Siegfried Sassoon schreef in 1917 dat de Britten voor een nobele zaak, de Belgische onafhankelijkheid, de oorlog begonnen maar nadien hun doelstellingen wijzigden. Wat zou u hem zeggen?

Vooreerst dat ik zijn poëzie bewonder, maar Owen nog meer. Verder dan je de wijze waarop de oorlog gevoerd wordt nooit moet verwarren met het waarom van de oorlog maar dat hij wel een punt heeft dat de Britten onvoldoende de Belgische zaak verdedigd hebben want dat was een just cause. Dat Albert zijn soldaten spaarde en de Britten zo een groter offer moesten brengen, droeg uiteraard niet bij aan hun idealisme.
Bericht geplaatst in: boekrecensie