FILM BLACK VENUS IS INKTZWART VERHAAL

Geplaatst op 10 januari 2011 door Lucia Hogervorst
Film Black Venus is inktzwart verhaal
Beklemmend historisch drama naar het waargebeurde verhaal van de Zuid-Afrikaanse Saartjie Baartman, begin 19e eeuw kermisattractie in London en Parijs.
Still uit de film: Saartjie Baartman opgemeten voor de wetenschap.

Andere culturen als amusement, het is lange tijd een gebruikelijk verschijnsel geweest. Zo tussen 1880 en 1930 kon het Europese publiek zich op volkerenshows vergapen aan Hottentotten, Bosjesmannen, Indianen, Eskimo’s, Singalezen, Javanen, Surinamers en Ashanti’s. Die bonte stoet exotische mensen vertegenwoordigde de overzeese rijkdom en illustreerde met hun afwijkend uiterlijk en levensstijl de superioriteit van het blanke ras, zo was toen de mening. Nog in 1958 werden honderden Congolezen ingevlogen voor de wereldtentoonstelling in Brussel, en het publiek stond rijendik te kijken bij het nagebouwde Congolese dorp. Over de slachtoffers van deze schaamteloze exploitatie van vreemde culturen is eigenlijk nauwelijks iets bekend. De film Black Venus confronteert ons op indringende wijze met zo’n slachtoffer.

Regisseur Abdellatif Kechiche neemt de kijker om te beginnen mee naar het London van begin negentiende eeuw. Rond Piccadilly Circus was er allerlei vermaak te vinden voor het uitgaanspubliek, variërend van café tot freakshow. Als The Hottentot Venus trok de uit Zuid-Afrika afkomstige Saartjie Baartman veel bekijks met haar uitzonderlijke anatomie, vooral haar omvangrijke bilpartij. Later, in Parijs, vormde ze aanvankelijk een attractie op chique seksfeestjes, maar belandde later in de prostitutie. Ze zocht vergetelheid in alcohol en overleed in 1815, vermoedelijk aan een longontsteking, nog geen vijf jaar na haar aankomst in Europa. Maar tot ver in de zeventiger jaren werden haar stoffelijke resten tentoongesteld in het Musée de l’Homme in Parijs, om in 2002 terug te keren naar Zuid-Afrika.

In Black Venus komt de kijker eigenlijk maar weinig te weten over Saartjie Baartman, maar Kechiche neemt alle tijd om deze vrouw als attractie te laten zien: aangegaapt in haar kooi op het podium en betast door dronken losbollen. Ook de wetenschap was van de partij: Baartman werd ontleed en opgemeten met geen ander doel dan het bewijs van rasseninferioriteit te behalen. Hij laat haar zien door de ogen van het opgehitste, zweterige publiek. Door haar zwijgen, de lege blik in haar ogen en de fysieke presentatie van actrice Yahima Torrès geeft Kechiche een verpletterend beeld van de koloniale verhoudingen. De gekoloniseerde mens is tot lichaam, tot een object gereduceerd waar toeschouwers zich aan kunnen verlustigen of bij kunnen huiveren. Zelfs de enkele keer dat Baartman zich verzet maakt ze een gelaten indruk, niet in staat om echt voor zichzelf op te komen. De eenzaamheid, de leegte en het verdriet, dat is het grootste leed dat haar is aangedaan. Maar Kechiche vraagt wel veel van zijn kijkers, misschien te veel. De film duurt 2 uur en 40 minuten, waarin we Saartjie Baartman telkens opnieuw zien optreden, weliswaar in verschillende vormen, maar in steeds verdere ontluistering.

Gezien: 7 januari, Lantaren/Venster Rotterdam, ook te zien in andere bioscopen.
                                                                                                                                                                                                                           
Voor wie zich verder in de geschiedenis van Saartjie Baartman wil verdiepen is er de ingetogen biografie The Hottentot Venus van Rachel Holmes. Het is een uitgave in paperback van uitgeverij Bloomsbury uit 2008 en bevat 240 bladzijden. Het boek is momenteel in de ramsj te koop bij Selexyz Donner in Rotterdam van € 14,50 voor      
€ 5,95. Check de voorraad via tel. 010 – 2175274.

Bericht geplaatst in: pas verschenen, filmrecensie