ORAKELS

Geplaatst op 1 januari 2005 door Adrie Gloudemans
Voor ontelbare mensen, die lang door onzekerheid gekweld waren geweest, was het een zegen eindelijk door het orakel tot een besluit te worden gedreven.
Orakel: een aan een godheid gewijde plaats waar men advies en goedkeuring kwam vragen alvorens men zich aan enige onderneming waagde; een oorlog, de vestiging van een een kolonie, een huwelijkscontract, het vaststellen van nieuwe wetten, het oplossen van religieuze meningsverschillen etc..

Allereerst dient vermeld te worden dat men in de Griekse oudheid een godenwereld kende. De bekendste goden zijn wel: Zeus, Hera, Aphrodite, Apollo, Demeter, Dionysos, Athena.
Men aanbad deze goden en bracht menig offer om de godheid mild te stemmen. Deze goden nu maakten d.m.v. orakels hun wil aan de mensen kenbaar, in deze zin waren de orakels religieuze centra. De haard van Hellas zoals het orakel te Delphi wel werd genoemd was voor de Grieken wat Rome voor de middeleeuwse christenen en Mekka voor de islamieten is geworden.
Zoals de bovengenoemde definitie al aangeeft hadden de orakels ook nog andere functies o.a. die van raadgever. Het aanzien en de macht die de orakels over de mensen hadden, hadden ze minder aan de toekomstvoorspellingen te danken dan wel aan de goede raad die ze hadden gegeven in gewetensconflicten en de hulp die ze te bieden hadden om vrede met de goden te sluiten.
Verder gaven ze ook verklaringen voor wonderlijke voortekenen die men had waargenomen of waargenomen dacht te hebben.

Voor ontelbare mensen, die lang door onzekerheid gekweld waren geweest, was het een zegen eindelijk door het orakel tot een besluit te worden gedreven. We kunnen wel stellen dat alle Grieken de betekenis van de orakels erkenden waarvan sommigen een nationale ja zelfs interculturele betekenis verwierven. Gedurende de zevende en zesde eeuw voor Christus zou geen enkele leider van een koloniale onderneming het gewaagd hebben zich in te schepen zonder tevoren het advies van Apollo te hebben ingewonnen over de beste plaats voor de vestiging van een kolonie of over welke godheid daarvoor het best kon worden aangeroepen. De Delphische Apollo heeft ook in belangrijke mate bijgedragen tot verzachting van de bloedwraak in Griekenland. Hij heeft de zwakken en verdrukten geholpen door het instellen van vrijplaatsen waar zij bescherming tegen machtige vervolgers vinden konden.

Samenvattend zijn de volgende functies te onderscheiden:
1. Catharsis (reinigende) functie: bij ziekte, onvruchtbaarheid van land, dier en mens. Bij veelvuldige sterfgevallen, bij het mislukken van ondernemingen. De antwoorden variëren van een simpel advies voor geneesmiddelen tot indirecte verwijzingen naar de niet onderkende oorzaak van het kwaad.
2. Adviserende en bemiddelende functie in moeilijke politieke situaties.
3. Koloniaal-politieke functie. Zowel het bevestigen van emigratieplannen alsook het aanzetten daartoe.
4. De cultische functie als het religieus bepaalde werkterrein van de goddelijke invloed.
5. De charismatische (=een roeping uitsprekende) functie van enkele orakels, het wijzen op een grote opdracht.

Voor een orakeluitspraak waren een grote deskundigheid en ruime beschikking over informatie uit de hele wereld noodzakelijk. Deze informatie kwam tot de orakels via medewerkers en informanten die over de gehele toenmalig bekende wereld verspreid waren. Zo was het orakel van Delphi met zijn archief te vergelijken met een groot modern inlichtingenbureau.

Hoe ging het een en ander in zijn werk?
Alvorens de pelgrims de tempel van Apollo te Delphi betraden baadden zij zich in het kristalheldere water van de veelbezongen Castalische bron; vervolgens offerden zij op het grote altaar voor het heiligdom. In de voorhal van de tempel stemden spreuken, die in gouden schrift op de wanden waren aangebracht tot aandacht en bezinning. Deze spreuken werden aan de zeven wijzen van Griekenland toegeschreven en predikten beheersing en gematigdheid (Ken Uzelve, Houdt maat bij alles). Veelal na een reeks van voorbereidingen mocht men het heiligdom betreden om opheldering te vragen over het vooraf ingediende probleem waar men mee zat. Dan gebeurde het volgende:

De Pythia, zoals de priesteres werd genoemd, een meer dan vijftigjarige vrouw uit de plaats zelf, beklom nadat zij uit een heilige bron had gedronken en op een laurierblad had gekauwd de drievoet. Deze was geplaatst boven een diepe vulkanische scheur binnen het gebergte van het heiligdom van Apollos tempel. Zij werd dan door de godheid bezeten en ging in razernij onsamenhangende kreten slaken die door de priesters als een orakelspreuk werden beschouwd en in dichtregels vastgelegd.

Hoe kwam het dat veel orakeluitspraken vaak ook in grote lijnen klopten?
De vergelijking met een modern inlichtingenbureau is reeds gemaakt. Voor alle zekerheid hielden de priesters nauwkeurig aantekening van de vragen en antwoorden. Zij werden op houten plankjes opgeschreven, die mettertijd een heel tempelarchief vormden. Wanneer dat nodig was werden ze tevoorschijn gehaald, bijvoorbeeld wanneer iemand die al eens eerder om raad had gevraagd terugkwam. Mochten de priesters zich soms eens vergissen, dan wisten zij toch in het algemeen heel goed hun gezicht te redden dankzij de meestal duistere en voor veler uitleg vatbare formulering van de antwoorden.

Verschillende soorten orakels
- Delphi: Pythia als medium (hiervoor beschreven), heiligdom van Apollo.
- Dodona: De heilige eik als medium. Het ruisen van de bladeren van de heilige eik te Dodona werd door de priesters geïnterpreteerd als orakeluitspraak en aldus uitgelegd aan de vragensteller. Heiligdom van Zeus.
- Lebadeia: Het dromenorakel. interpretatie van iemands dromen door priesters.
- Ephyra: Het dodenorakel. Bedoeling was om een overledene uit de familie bijvoorbeeld de toekomst te laten voorspellen. Als cliënt moest je van tevoren de vraag die je aan de overledene wilde stellen voorleggen aan een priester. Hierna werd je met behulp van drugs, duisternis, onzekerheid, slapeloosheid, spookverschijningen en dergelijke bevattelijk gemaakt voor de "uitspraak van de overledene". Nadat het antwoord geklonken had werd het stil en donker. De priester leidde zn cliënt naar een ruimte waar hij met zwavel gezuiverd werd vanwege het contact dat men met de overledene had gehad.

Het einde der orakels
De opkomst van het Christendom luidde het einde der orakels in.
Keizer Constantijn de Grote vaardigt in 357 na Chr. een verbod op waarzeggerij en orakels uit. De laatste verboden vind je nog terug in de 7e eeuw na Chr..

In 362 wilde keizer Julianus weten wat er nog voor Delphi kon worden gedaan; het antwoord, het laatste van Delphi die het lot van vele generaties gestuurd had luidde als volgt:



" Meldt de koning, dat het gaaf gebouwde huis in verval is geraakt. Phoebus Apollo is geen toevlucht meer, de heilige laurier verwelkt. Zijn bronnen zwijgen voor altijd; verstomd is het murmelen van het water".
In 398 werd de orakeltempel in Delphi door de zoon van Theodocius, Arcadios, met de grond gelijk gemaakt.

Bericht geplaatst in: artikel