AMERIKAANSE PRESIDENTSVERKIEZINGEN VAN 2000

Geplaatst op 15 november 2004 door Matthijs van den Beukel
De presidentsverkiezingen van 2000 waren de spannendste in de geschiedenis van de Verenigde Staten.
De presidentsverkiezingen van 2000 waren de spannendste in de geschiedenis van de Verenigde Staten. Op 7 november 2000 ging de helft van het kiesgerechtigde deel van het Amerikaanse volk naar de stembus om een stem uit te brengen voor Al Gore of George W. Bush, maar pas op 12 december maakt een uitspraak van het Hooggerechtshof een eind aan een slepende juridische strijd om het al dan niet hertellen van de stemmen in de staat Florida. Op 13 december legde Al Gore zich neer bij de uitspraak en werd George W. Bush uitgeroepen als winnaar van de verkiezingen. Wat gebeurde er allemaal tussen 7 november en 13 december 2000?

De presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten volgen een bijzonder protocol. Het is niet een kwestie van het landelijk aantal stemmen tellen en vervolgens de kandidaat met de meeste stemmen uitroepen tot winnaar. Zou dat systeem gegolden hebben, dan zou Gore, met landelijk ruim 540.000 stemmen meer, de zittende President Clinton hebben opgevolgd. In de V.S. hanteert men een ander systeem, namelijk het systeem van de kiesmannen.

Elke staat wordt tijdens de verkiezingen vertegenwoordigd door kiesmannen. Het aantal kiesmannen verschilt per staat en is afhankelijk van het aantal inwoners. Californië bijvoorbeeld, is de staat met de meeste inwoners en heeft dus het meeste aantal kiesmannen (54 in dit geval), terwijl een staat als Montana weinig inwoners en dus een laag aantal kiesmannen heeft (3). Tijdens de verkiezingsdag gaan de kiezers naar de stembus en wordt er per staat gekeken welke kandidaat de meeste stemmen in die staat heeft. De kandidaat met de meeste stemmen is de winnaar van die staat, wat betekent dat alle kiesmannen van die staat hun stem op de winnaar uitbrengen. De andere kandidaten krijgen van die staat geen enkele kiesman. Het is dus alles of niets. In 2000 had Gore de meeste stemmen in Californië en kreeg dus 54 kiesmannen die op hem stemde. In Montana kozen meer mensen voor Bush, en dus kreeg Bush de 3 kiesmannen die bij Montana horen. Zo wordt er voor elke staat gekeken wie de stemmen van de kiesmannen wint. De winnaar van de presidentsverkiezingen is de kandidaat die de meeste kiesmannen achter zijn naam heeft staan.

De verkiezingen van 2000 waren in twee opzichten spannend. Ten eerste hadden Bush en Gore vrijwel evenveel kiesmannen achter hun naam. In de loop van de avond van 7 november werd duidelijk dat de kandidaat die de kiesmannen van Florida wist te winnen, de nieuwe president zou worden. Ten tweede lagen het aantal stemmen voor Bush en het aantal stemmen voor Gore in Florida zeer dicht bij elkaar. Er was vrijwel geen peil op te trekken. Toch deed de media dat wel. Aan het begin van de avond was de prognose dat Al Gore Florida had gewonnen, maar rond twee uur "s nachts (Eastern Time) verklaarde Fox News dat Bush de winnaar was in Florida. De andere netwerken namen dat binnen enkele minuten over en het Amerikaanse volk ging naar bed met het idee dat Bush hun nieuwe president zou worden. Wat de media echter hadden moeten verkondigen, was dat de stemmen in Florida zo dicht bij elkaar lagen, dat een hertelling verplicht was. Toen de Amerikanen de volgende ochtend wakker werden, was er dus nog steeds geen winnaar. Het zou nog een maand duren voordat de beslissing viel in het Hooggerechtshof.

Al snel na de verkiezingen werd duidelijk dat er allerlei dingen niet klopten in Florida. Kiezers klaagden over gesaboteerde stemmachines, onduidelijke stembiljetten en er zou sprake zijn van fraude bij het tellen van de stemmen. De hele maand november en het begin van december stonden dan ook in het teken van het steeds opnieuw tellen van de stemmen in bepaalde gemeentes in Florida, waarna er een uitslag kwam die juridisch werd bevochten door òf Al Gore òf George W. Bush. Er moest gewacht worden op stemmen van overzee, bepaalde gemeentes weigerden een hertelling, er werden aanklachten ingediend door Bush of Gore, kortom: de verkiezingen eindigden in een juridisch moeras. Op 27 november wordt Bush uitgeroepen als winnaar met een verschil van slechts 537 stemmen. Gore brengt de zaak vervolgens voor het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten. Daar wordt op 12 december besloten dat er geen hertellingen meer zullen volgen, waardoor George W. Bush als winnaar van de kiesmannen in Florida wordt aangewezen. Een dag later geeft Al Gore zijn juridische strijd op en feliciteert Bush met het presidentschap.

Al met al zorgden de verkiezingen van 2000 voor een omstreden president. Er ontstonden discussies over de efficiëntie en de rechtvaardigheid van het ouderwetse kiesmannenstelsel, met de vraag of er niet een nieuw systeem moest worden ingesteld. De vragen over het kiesstelsel verdwenen echter volledig uit het politieke spectrum op 11 september 2001, maar wellicht dat de presidentsverkiezingen van 2004 de discussies weer doet oplaaien.
Bericht geplaatst in: artikel